İklim krizi yalnızca bir doğa olayı değil, aynı zamanda bir sosyal adalet ve sınıf meselesidir. Bugün yaşadığımız ekolojik yıkımın temelinde, kapitalist sistemin bitmek bilmeyen sermaye birikimi ve kâr hırsı yatıyor. Sürekli büyümek ve daha fazla kâr elde etmek zorunda olan kapitalizm, sınırlı kaynaklara sahip bir gezegende sonsuz büyüme arayışını sürdürüyor. Doğayı korunması gereken ortak yaşam alanı olarak değil, ucuz bir kaynak ve bedava bir çöplük olarak görüyor. Üretim de toplumun ihtiyaçlarına göre değil, sermayenin kâr beklentilerine göre örgütleniyor.
Fosil yakıtlara bağımlılık da bu sistemin tarihsel bir sonucu. Sanayi Devrimi sırasında kömüre geçiş, yalnızca teknolojik verimlilikle değil, kapitalistlerin fabrikaları ucuz işgücünün bulunduğu kentlere taşıma ve işçiler üzerindeki denetimlerini artırma arzusuyla şekillendi. Bugün de büyük enerji şirketleri, fosil yakıtlara yaptıkları yatırımları ve kârlarını korumak için yenilenebilir enerjiye geçişi engelliyor. Emperyalist devletler enerji kaynaklarını askerî güçleriyle güvence altına alırken, savaşlar ve silahlanma da ekolojik yıkımı derinleştiriyor.
Marx’ın “metabolik yarılma” kavramıyla açıkladığı gibi, kapitalist üretim insan ile doğa arasındaki sürdürülebilir ilişkiyi bozuyor. Üstelik karbon ticareti gibi piyasa çözümleri, doğayı korumaktan çok yeni bir kâr alanına dönüştürüyor.
İklim krizi yoksulları ve ezilenleri vuruyor
İklim krizinin bedelini en çok yoksullar ve emekçiler ödüyor. Kadınlar, siyah topluluklar, LGBTİ+ bireyler ve yoksullar, krize en az katkıda bulunan kesimler olmalarına rağmen sonuçlarından en ağır biçimde etkileniyor. Katrina ve Sandy kasırgalarında yoksul siyah toplulukların kaderlerine terk edilmesi, iklim krizinin aynı zamanda bir eşitsizlik meselesi olduğunu gösterdi. Afetler milyonlarca insanı göçe zorlarken mevcut toplumsal adaletsizlikleri de derinleştiriyor.
Küresel ısınma aynı zamanda ciddi bir işçi sağlığı ve güvenliği sorunu. Dünya genelinde 2,4 milyardan fazla işçi aşırı sıcaklardan etkileniyor. Isı stresi böbrek ve kalp-damar hastalıklarına, iş kazalarına ve ölümlere yol açıyor. Ağustos 2023’te İzmir Bergama’daki Agrobay Seracılık işçilerinin 60 dereceye varan sıcaklıklarda soğuk su ve dinlenme hakkı için mücadele etmesi bunun somut örneklerinden biri. İşçiler, işlerini kaybetme korkusuyla yaşamlarını tehdit eden koşullarda çalışmaya zorlanıyor.
Sistemin iklim krizi karşısında sunduğu çözümler de çoğu zaman faturayı emekçilere kesiyor. Fransa’daki Sarı Yelekliler hareketinin ortaya çıkışında etkili olan akaryakıt vergisi zammı bunun örneklerinden biriydi. Benzer şekilde, petrol şirketlerinin öne çıkardığı “bireysel karbon ayak izi” kavramı, sorumluluğu büyük şirketlerden bireylere aktarıyor. Oysa 2016-2022 yılları arasındaki fosil yakıt kaynaklı emisyonların yüzde 80’inden yalnızca 57 şirket sorumluydu.
Adil geçiş hemen şimdi
Bu nedenle iklim mücadelesinde ‘Adil Geçiş’ politikaları büyük önem taşıyor. Fosil yakıta dayalı üretimden çıkılırken işçiler işsizlik ve güvencesizlikle baş başa bırakılamaz. “Bir Milyon İklim İşi” gibi kampanyalar, yenilenebilir enerji, ısı yalıtımı ve toplu taşıma alanlarında kamusal yatırımlarla milyonlarca güvenceli iş yaratılabileceğini gösteriyor. Devletler silahlanmaya trilyonlarca dolar ayırırken iklim krizini durduracak kaynakları sağlamaktan kaçınıyor. Bu, teknik değil, önceliklerle ilgili siyasi bir tercih.
Fosil yakıtlar etrafında şekillenen emperyalist çıkarlar savaşları ve ekolojik yıkımı besliyor. Bu nedenle savaşa ve silahlanmaya karşı çıkmak da iklim mücadelesinin ayrılmaz bir parçası olmalı.
Artık ihtiyacımız olan yalnızca temiz teknolojiler değil, üretimi kâr hırsından kurtaracak toplumsal bir dönüşüm. Bunun en güçlü öznesi, üretimden gelen gücüyle sistemi değiştirme potansiyeline sahip örgütlü işçi sınıfıdır. Kadınların, gençlerin, sendikaların ve ekoloji hareketlerinin ortak mücadelesi bu dönüşümün temelini oluşturabilir.
Çünkü iklimi kurtarmak mücadelesi insanın, doğanın ve bütün canlıların yaşam hakkını sermayenin çıkarlarının karşısında savunmak demektir. İklimi değil, sistemi değiştirmek zorundayız.
