2026 sıcaklarıyla, beklenmedik yerlerde çıkan hortumlarıyla, aşırı kuraklıklarıyla ve zararı hiçbir para birimiyle ölçülemeyecek selleriyle “en”lerin yılıydı. Kendini göstermeye yaz aylarında başlayan El-Niño etkisiyle Avrupa’da yaşanan sıcak dalgaları ve Güney Avrupa’yı vuran aşırı sağanakların ardından, Britanya ve Kıta Avrupası adeta yıllar boyu besledikleri krizle karşı karşıya kalmışlardı. Avrupa’da sıcak dalgasından dolayı yaklaşık 50.000 kişinin öldüğü, fırtınalarda ve sellerde can ve mal kaybının açıkça görüldüğü bu yaz sonunda; iklim krizinde kritik eşik olarak bilinen 1.5 derece sınırının aşıldığını, dünyanın her bir köşesinden bilim adamları sınırda olduğumuzu yıllar boyu haykırdıktan sonra Birleşmiş Milletler Çevre Raporu’nda açıklandı. Kimilerine göre bu açıklamanın zamanlaması manidardı, fosil yakıtlardan çıkış ve elektrifikasyonun finansmanının konuşulacağı “uygulama COP’u” öncesinde ve Küresel Kuzey ülkelerinin yaşadığı yaz krizleri sonrasında Birleşmiş Milletler, altı boş bile olsa bir çözüm önerisi sunmuyordu. Bu açıklama bir “harekete geçmeliyiz” çağrısı olarak değil, “artık çok geç” demek için yapılmıştı adeta.
Nepal’de İstanbul’a iklim felaketleri
Bu basın açıklamasından bir hafta önce, Nepal’de bir köyün neredeyse tamamının yok olmasına sebep olan büyük bir heyelan ardından da sel felaketi yaşandı. Felaketin arkasındaki isimler, köyün eteklerinde olduğu dağa hidrolik elektrik santrali kuran Dünya Bankası ve çeşitli yabancı şirketlerdi. 1355 kişinin hayatını kaybettiği, 5000 kişinin ise hâlâ kayıp olduğu biliniyor. Köyün yerlileri iklim adaleti tazminatı talep ediyorlar, ancak şirketlerin aklı sadece tekrar inşa edecekleri santrallerde. Bu felaketten sadece bir buçuk ay sonra, Türkiye’nin en kalabalık şehri İstanbul’da daha önce görülmemiş şiddette yağmur yağdı, şehirde hayat durdu. İstanbul ve çevre illerde 10 kişi hayatını kaybetti. Yapılan araştırmalar, beklenmedik yağmur düşüşünün, iklim krizinden de etkilendiğini açıkça gösteriyordu. Ama burada önemli olan bir detay daha, şehrin rant uğruna nasıl plansız inşa edildiğiydi.
Felakete davet çıkartan zihniyet
Yağmurun en çok etkilediği ilçeler mahalleler, dere kenarlarına, eski sulak alanlara yapılmıştı; bölgenin altyapısı binalara yetemiyordu. AFAD’ın beklenen yağmur öncesi attığı mesaj, krizle mücadelede olduğumuz durumun vahametini gayet net gösteriyordu belki de: “Yoğun yağış bekleniyor, tedbirinizi alın.”
Türkiye tarihi karbon sorumluluğu olmadığı, sanayisini son yıllarda geliştirdiği için; geçmişte salmadığı karbonu şimdi salıyor. Dünyanın güncel ve tarihsel en büyük kirleticilerinden Amerika Birleşik Devletleri’nin ardından, 2026 yılında en çok emisyon artışının Türkiye’de görüldüğü belirtiliyor Emisyon Açığı raporunda. Ve 2024 yılı itibariyle Türkiye, Avrupa’nın kömürden en çok elektrik üreten ülkesi. COP31’de elektrifikasyon gündem edinilmiş olsa da, Türkiye’de hâlâ elektrik talebinin yarısından fazlası fosil yakıtlardan sağlanıyor. Ve daha kasım başında yayınlanmış “Milli Enerji 2040” planında bunun artırılacağı söyleniyor: Petrol ve doğal gaza yatırım devam edecek, nükleer kapasitesi artırılacak. Türkiye’nin en kirletici şirketleri; ormanları maden sahaları için talan eden, sahil kıyılarına ve SİT alanlarına oteller diken, Türkiye’nin en büyük kömür ve petrol tesislerinin başındakiler, COP31 sponsoru olarak zirveye katılıyorlar.
Geldiğimiz nokta tam olarak da bu: Elektrifikasyon ve milli kaynak adı altında Türkiye’de devam ettirilecek petrol ve doğal gaz çalışmaları, nükleer enerji santral kurulumları; dünyanın en büyük kirleticilerinden Amerika’nın iklim inkârcılığı, savaşları ve soykırımları, sömürücü devletlerin sömürdükleri coğrafyalara sağlayacakları, iklim kriziyle mücadelede zaten yetersiz kalacak fonların, vaat edilenden bile azalması, para akışının durması… İçinde yaşadığımız dünya bir fabrika, bir şirket gibi yönetiliyor, güçlü olan güçlenmeye devam ediyor. Savaşın bir sektöre döndürüldüğü gibi iklim krizi de kâr elde edilebilecek bir kavrama dönüştürülmeye çalışılıyor. Daha fazla üretim, daha fazla sömürü
İşte bu noktada “İklimi Değil Sistemi Değiştir” diye haykırmamızın, gittiğimiz her yere bu sloganı taşımamızın sebebini görüyorsunuz. İklim kriziyle mücadelede “devlet büyükleri”, “büyüklerimiz”: krizi durdurmayı değil, sistemi korumayı önceliklendiriyor. Biz İklimi Değil Sistemi Değiştir platformu olarak, Türkiye’de iklim hareketinin öncülerinden Küresel Eylem Grubu’nun ve Sıfır Gelecek kampanyasının güncel eylem ayağı olarak Halkların İklim Zirvesi (HİZ) hazırlıklarında sokak eylemliliğini sağladık. HİZ sonrasında da örgütlenmeye, iklim adaleti mücadelesini sokağa taşımaya devam edeceğiz.
Şirketlerin ve karar alıcıların hükmettiği iklim mücadelesinde, halkların ve türlerin sesini duyurmak için sen de bize katıl!
