Çip üreticisi dev Nvidia’nın CEO’su Jensen Huang’ın görevden alınması etrafında kopan skandal, gerçekte Nvidia’nın yapay zekâ patlamasındaki kilit rolü ile ABD ve Çin arasındaki emperyalist rekabetin kesişmesiyle ilgilidir.
Huang’ın düşüşü; diktatörce tarzı, ailesini kayırması ve girdiği söylenen uygunsuz ilişkileri hakkında bol miktarda dedikoduya yol açtı… Bu tür davranışlar Büyük Teknoloji dünyasında sıradan bir durumdur. Online gazeteci Brian Phillips, “Silikon Vadisi’nin Meta’dan Mark Zuckerberg, Tesla’dan Elon Musk, OpenAI’dan Sam Altman, Palantir’den Alex Karp ve Anthropic’ten Dario Amodei … gibi tanrısal CEO figürlerine olan bağımlılığına” dikkat çekiyor.
Ancak asıl önemlisi, Huang’ın kurulmasına öncülük ettiği şirket olan Nvidia’dır. Büyük yapay zekâ oyuncularının çoğu, gelecekte kâr edecekleri varsayımına dayanarak devasa miktarlarda borçlanıyor ve harcama yapıyor. Yarattıkları bu yapay zekâ büyümesinin aynı zamanda spekülatif bir balon olmasının nedeni de budur.
Nvidia ise durum farklı. Nvidia, bilgisayar oyunları için grafik işlemci birimleri (GPU) üreterek işe başladı. Daha sonra bu işlemcileri yapay zekâda kullanılmak üzere uyarladı. Bundan sonra, JPMorgan’ın deyimiyle Nvidia “çılgınca kârlı” hale geldi. Nvidia’nın son brüt kâr marjı yüzde 73 seviyesinde. Skandal patlak vermeden önce Nvidia’nın borsa değeri 4,5 trilyon dolardı ve bu alanda yalnızca dev Apple’ın gerisindeydi.
Nvidia’nın kârları, The Economist’in ifadesiyle onu “yapay zekânın merkez bankası” haline getirdi. Huang, karmaşık finansal düzenekler kurarak Nvidia’nın tedarikçilerini ve bilgiye aç yapay zekâ botlarını besleyen veri merkezlerini inşa etmek için yarışan “hiper ölçekleyicileri” (hyperscalers) finanse etmeye yardımcı oldu. Bu “döngüsel finansman”, 2007-8 yıllarında konut balonu patladığında felaketle sonuçlanarak çözülen hileli yöntemleri anımsatıyor. JPMorgan’a göre, Nvidia’nın bu düzenekler kapsamındaki yükümlülükleri yalnızca 2026’nın ilk yarısında 214 milyar dolardan 530 milyar dolara yükseldi.
Bu arada, diğer ABD’li firmalar kendi rekabetçi GPU’larını üretmeye başladıkça Nvidia’nın pazar hâkimiyeti aşınıyor. Bu durum, Çin’den gelen Nvidia çipi talebini özellikle önemli kılıyor. JPMorgan’a göre bu talep, dışarıdan kişilerin modelleri çalıştırmasına veya uyarlamasına yetecek kadar bilgi sağlanan açık kaynak ağırlıklı (open-weight) modeller üreten firmalar arasında yoğunlaşıyor.
Ne var ki, Washington’ın Çin’in yapay zekâ yarışını kaybetmesini sağlamak için tasarladığı çip ihracatı yasakları, Çinli firmaların Nvidia GPU’ları satın almasını zorlaştırıyor. JPMorgan, Çin’in yapay zekâ hesaplama gücünün yüzde 32’sine, muhtemelen bu yasakları aşmak amacıyla, ağırlıklı olarak Güneydoğu Asya’dan uzaktan erişildiğini tahmin ediyor.
Jensen’ın ilişki yaşamakla suçlandığı Çinli kadın Alice Huang, Singapur ve Malezya’da faaliyet gösteren ve Çinli teknoloji devi Alibaba ile bağlantılı bir firma olan Megaspeed’de yöneticiydi. Bu şirketin, Nvidia çiplerinin Çin’e ulaşması için bir kanal görevi gördüğü anlaşılıyor. Jensen Huang, ihracat yasaklarına yüksek sesle karşı çıkıyor ve bunların yürürlükten kaldırılması için yoğun lobi faaliyetleri yürütüyordu.
Trump’tan randevu almayı başardı. Alışılageldik milyarder rüşvetlerini verdi. Örneğin Beyaz Saray balo salonu müsrifliğine 25 milyon dolarlık bir bağış yaptı. Trump ona sempatiyle yaklaştı ve hatta geçen hafta Huang’ı koltuğu için mücadele etmeye ikna etmeye çalıştı. New York Times’a göre, “Başkan, yüzyıla damgasını vurabilecek bir teknolojiye öncülük eden ve ABD’yi yeniden sanayileştiren modern bir Henry Ford olarak gördüğü Bay Huang’a büyük yatırım yapmıştı.”
Ancak Huang’ın Washington’da, Trump’ın Pekin’e yönelik nispeten gevşek yaklaşımına verdiği cesarete içerleyen Çin konusunda “şahin olanlar” arasında da güçlü düşmanları var. ABD istihbarat topluluğu, Alice Huang’ın Çin Devlet Güvenlik Bakanlığı ajanı olduğunu henüz doğrulamadı.
Washington Post’a göre, onunla ilgili bir CIA raporu, şu anda Trump’ın halefi olmak için Başkan Yardımcısı J. D. Vance ile yarışan “başkentin en etkili Çin karşıtı sertlik yanlılarından biri olan Ulusal Güvenlik Danışmanı ve Dışişleri Bakanı Marco Rubio” tarafından istismar edildi. İddiaya göre Rubio bilgi notunu yeniden yazarak “teşkilatın raporunu kendi daha iddialı ifadeleriyle yeniden şekillendirdi.” Rubio’nun versiyonu medyaya sızdırıldı ve Jensen Huang’ı deviren olaylar zincirini tetikledi.
Çin konusunda şahin olanlar şu anda taarruza geçmiş durumda ve ara seçimlerde Demokratların zaferiyle sarsılan Trump yönetimi içindeki bölünmeleri daha da derinleştiriyor. Hazine Bakanı Scott Bessent, suçu alenen Ticaret Bakanı Howard Lutnick’in üzerine atmaya çalışarak onu ihracat yasaklarını yeterince titizlikle uygulamamakla suçladı. Bu arada yapay zekâ balonu borsalarda şimdilik yavaş yavaş da olsa sönüyor.
