Sırbistan’ın uzun süredir görevde olan lideri Aleksandar Vučić, yenilgiyi kabul etti. Bu durum, giderek otoriterleşen liderin, iki yıldır hükümetine karşı protesto eylemleri yürüten öğrenci öncülüğündeki bir hareketle karşı karşıya geldiği tarihi bir seçimin ardından sarsıcı bir siyasi değişimin başlangıcını oluşturdu.
Vučić, seçmenlerin öğrencileri ezici bir çoğunlukla desteklediğini ve bu durumun onlara ülkenin 250 sandalyeli parlamentosunda çoğunluk sağlayabileceğini gösteren ön sonuçlara dikkat çekti.
Vučić, Belgrad’daki parti genel merkezinde destekçilerine, “Henüz kesin sonuçlar elimizde değil,” dedi. “Bir örneklem temelinde… bu seçimleri kaybettiğimiz, Öğrenci Listesi’nin kazandığı, onların 135 ile 140 arasında sandalye alacağı ve bizim ise 105 sandalye alacağımız açıkça görülüyor.”
“Öğrenci Listesi – Öğrenciler Kazanır” seçim listesinin başındaki Ilija Srdanović, Belgrad’daki parlamento seçimlerinin ilk sonuçlarının açıklanmasının ardından sevinç gösterisinde bulunuyor. Fotoğraf: Đorđe Kojadinović/Reuters
CeSID-IPSPS anket şirketi tarafından yapılan temsili bir örneklem, “Öğrenci Listesi”nin aday listesinden 138 milletvekili çıkacağını, Vučić’in sağcı Sırp İlerleme Partisi’nin (SNS) ise 104 sandalye kazanacağını ortaya koydu. Anket şirketi, geri kalan sandalyelerin etnik azınlık partileri arasında paylaşılmasının muhtemel olduğunu belirtti.
Vučić’in 12 yıllık iktidarının sona erdiği haberi duyulunca, Belgrad ve diğer şehirlerin sokaklarında kutlamalar başladı.
Başkentte, 43 yaşındaki Ivana sevinçten uçuyordu. “Bu bana Yılbaşı gecesi gibi geliyor, hatta sanki üç Yılbaşı gecesi birden gibi,” dedi. “Nihayet yeniden nefes alabiliyoruz.” Ayrıca, Öğrenci Listesi’nin en önemli seçim vaatlerinden biri olan, devrilen rejimin üst düzey üyelerinin bir an önce hesap vermesini umduğunu da sözlerine ekledi.
Sırbistan’ın Belgrad kentinde, seçim sonuçlarının ardından sokaklarda kutlamalar yaşanırken, seçim sonuçlarını kutlayan bir kişi bir polis memuruna sarılıyor. Fotoğraf: Ana Milosavljevic/The Guardian
Bazıları sokaktaki polis memurlarıyla el sıkıştı, beşlik çaktı ve sarıldı; bu sırada yoldan geçen arabalardan korna sesleri bir koro gibi yankılandı.
Öğrenci Listesi’nin genel merkezinde destekçiler alkış tutarken, ağlarken ve birbirlerine sarılırken “Zafer, zafer!” sloganları attı. Belgrad Üniversitesi’nden Profesör Radomir Saičić, genel merkezde öğrenciler adına yaptığı konuşmada, “Sevgili Sırbistan, bu gece halkın sesi duyuluyor” dedi. “Bu gece zaferi kutluyoruz, yarın geleceği inşa edeceğiz.”
Bu sevinç sahneleri, Pazar günü rekor sayıda seçmenin oy kullanmak için sandık başına gitmesinden birkaç saat sonra yaşandı. Ülkenin dört bir yanında oy kullanma merkezlerinin önünden uzun kuyruklar uzanıyordu ve bazı yerlerde bekleme süresinin iki saate kadar çıktığı bildirildi. Yerel saatle 19.00 itibarıyla, anket şirketleri ve gözlemciler CeSID ve Ipsos, katılım oranını %67,6 olarak açıkladı; bu, 1992’de Yugoslavya’nın dağılmasından bu yana kaydedilen en yüksek oran.
Yüksek katılım oranı ve geçen hafta Belgrad’da düzenlenen öğrencilerin seçim öncesi son mitingine akın eden tahmini 150.000 kişi, öğrencilerin bu Balkan ülkesinde yeni bir siyasi dönem başlatacak kadar destek toplaymış olabileceğine dair erken spekülasyonları körükledi.
Oylama öncesinde kamuoyu yoklamaları büyük farklılıklar gösteriyordu; analistler, taban öğrenci hareketini temsil eden adayların Vučić’in SNS’siyle karşı karşıya gelmesiyle ortaya çıkan yüksek belirsizlik düzeyine dikkat çekiyorlardı.
Sonuçlar, otoriter sağ ile demokrasi yanlısı güçlerin karşı karşıya geldiği, dünya çapında seçimlerin belirleyici 10 günü kapsamında tüm dünyada ilgi ile takip edildi. Sırbistan’da öğrencilerin öncülüğündeki hareketin zaferi, kıtadaki şehirleri sarsan gençlik ve öğrenci protestolarına ivme kazandırarak Avrupa genelinde yankı bulması muhtemel.
Belgrad’da yapılan parlamento seçimleri sırasında, oy vermek için sıraya girmiş insanlar arasında, köpeğini kucağında taşıyan bir adam, oyunu kullandıktan sonra oy verme merkezinden ayrılıyor. Fotoğraf: Marko Đurica/Reuters
İnsanlar seçim sonuçlarının açıklanmasını beklerken, Vučić’in her ne olursa olsun iktidarda kalmaya çalışıp çalışmayacağına dair internette spekülasyonlar dolaşmaya başlamıştı. Ancak yenilgiyi hızlı bir şekilde kabul etmesi, altı ay önce komşu Macaristan’daki müttefiki Viktor Orbán’ı anımsattı ve Orta Avrupa’da demokratik bir canlanma umudunu güçlendirdi.
AB aday ülkesinde gerçekleşen bu hayati öneme sahip seçimlerin kökeni, Kasım 2024’e, Novi Sad tren istasyonunda beton bir kanopinin çökmesi sonucu 16 kişinin hayatını kaybetmesine kadar uzanıyor. Bu trajedi, öğrenciler arasında protestolara yol açtı ve çatı çökmesinin nedeninin özensiz inşaat, dolandırıcılık ve yolsuzluk olduğu yönündeki kanıtların ortaya çıkmasıyla birlikte, bu protestolar geniş çaplı bir hükümet karşıtı harekete dönüştü.
On yıldan fazla bir süredir Sırp siyasetine damgasını vuran giderek otoriterleşen lider Vučić, öğrencilerden gelen artan baskıyla boğuşurken, geçen ay cumhurbaşkanlığı görevinden istifa ederek erken seçimlere gitme riskini göze aldı.
Belgrad’daki insanlar, Aleksandar Vučić’in seçimlerdeki yenilgisini kutluyor. Fotoğraf: Armin Durgut/AP
Öğrenciler, hareketi siyasi güce dönüştürme fırsatını kaçırmadılar. Akademisyenlerden sporculara ve çiftçilere kadar uzanan 250 kişilik aday listesini 250 sandalyeli parlamento için açıkladılar ve seçmenlere, Sırbistan’ın ekonomisini yeniden inşa etme ve demokrasisini yeniden tesis etme çabalarını desteklemeleri çağrısında bulundular.
Seçim kampanyası, onları Vučić’in SNS partisinin siyasi tekeliyle karşı karşıya getirdi; bu da, neredeyse tüm yayın kanallarını ele geçirmiş ve bakanlıkları ile diğer devlet kurumlarını siyasi araçlar olarak kullanan iktidar partisine karşı zorlu bir mücadeleye girmesine neden oldu.
Vučić, öğrencileri yabancı güçlerin maşası olmakla suçlayarak defalarca onları zayıflatmaya çalışmıştı; ancak öğrenciler bu suçlamayı reddetmişti. Emekli maaşlarını ve kamu sektörü maaşlarını artıracağına söz veren Vučić, Sırbistan’ı küresel belirsizliklerin içinden geçirmek için ülkenin Batı ile olan ilişkileri ile Rusya ve Çin arasındaki diplomatik ince çizgide dengede durabilen bir lider olarak kendini göstermeye çalıştı.
Öğrenciler yılmadan sokaklara döküldü, mitingler düzenledi, uzun süredir Vučić’in kalesi olan kırsal bölgelere gitti ve kapı kapı dolaşarak kendilerini sistem karşıtı adaylar olarak tanıtmaya ve “Sırbistan mı, mafya mı?” sloganıyla seçmenleri arkasına toplamaya çalıştı.
Öğrenci Listesi’nden aday olan eski Sırp basketbolcu Dejan Bodiroga, Aleksandar Vučić’in Sırbistan’ın Belgrad kentinde yenilgiyi kabul etmesinin ardından sevinç gösterisinde bulunuyor. Fotoğraf: Petr David Josek/AP
Bu mesaj, Pazar günü Öğrenci Listesi’nden aday olan ve Euroleague Basketbol Başkanı Dejan Bodiroga’nın Belgrad’da oy kullanmasıyla bir kez daha vurgulandı.
Bodiroga gazetecilere, “Bugün Sırbistan her şeyden önce özgürlük ve ele geçirilmiş bir ülkenin geri kazanılması için mücadele ediyor,” dedi. “Sırbistan bugün, hangi yöne gideceğine – geleceğe mi yoksa geçmişe mi – karar vermek için oy kullanıyor.”
Pazar günkü oylamaya giden süreçte, hem uluslararası hem de yerel seçim gözlemcileri, gözaltılar ile aktivistlere yönelik gözetleme ve siber saldırı iddiaları konusunda endişelerini dile getirdiler.
Pazar günü, bağımsız gözlem grupları, seçmenlere baskı uygulandığını, oy satın alma girişimlerini ve “karusel oylama”yı akla getiren, oy pusulalarının fotoğraflandığına dair kayıtlı vakalar konusunda uyarıda bulundu.
Bunlar arasında, seçim gözlem kuruluşu CRTA’dan Raša Nedeljkov da yer alıyordu; Nedeljkov, “çok sayıda usulsüzlük kaydedilmeye devam ederken, oy kullanma merkezlerinin dışında meydana gelen şiddet olaylarının da giderek daha sık hale geldiğini” belirtti.
(The Guardian)
