Yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin geleceği üzerine Donald Trump ile Silikon Vadisi baronları arasında patlak veren tartışma, sermaye cephesindeki derin çatlakları bir kez daha görünür kıldı. Anthropic CEO’su Dario Amodei’nin “YZ modellerinin gelişimini yavaşlatmalıyız” çağrısına Sam Altman ve Elon Musk gibi isimler destek verirken; Anthropic yöneticilerinden Evan Hubinger işi “YZ insanlığı yok edebilir” kıyamet senaryolarına kadar vardırdı.
Trump ise tüm bu endişeleri “düzmece” ilan ederek kestirip atıyor. Peki, düne kadar işçi düşmanlığı ve piyasa vahşetiyle anılan bu teknoloji tekelleri ne ara insanlığın bekasını dert eder oldu?
Kıyamet tellallığının ardındaki sermaye mantığı
Bu sahte hümanizmin şifresini çözmek için parayı takip etmek yeterli. Birleşmiş Milletler danışmanı Wendy Hall’un da işaret ettiği gibi; Anthropic ve OpenAI borsaya açılma hazırlığındayken piyasaya sürülen bu felaket senaryoları, doğrudan kâr odaklı birer halkla ilişkiler hamlesidir.
Mesele bilimkurgu fantezilerindeki gibi “süper zekânın dünyayı ele geçirmesi” değil; bizzat sömürülen insan emeği, veri merkezleri ve petrokimyasallarla işleyen kapitalist aygıtın kontrolüdür. Büyük tekellerin “devlet düzenlemesi ve yavaşlama” talebi, insani bir kaygıdan değil; açık kaynaklı yazılımları baltalayarak piyasaya yeni girecek rakipleri saf dışı bırakma ve tekelleşmeyi yasalar eliyle güvenceye alma arzusundan kaynaklanıyor.
Rekabetin dijital yüzü
Trump’ın fren mekanizmalarına şiddetle karşı çıkması ise ABD emperyalizminin küresel hegemonya kavgasından bağımsız değil. ABD kapitalizmi tüm kozlarını YZ geliştirmeye yatırmış durumda ve bu saha, Washington ile Beijing arasındaki emperyalist kapışmanın merkez üssü haline geldi. Trump’ın en büyük korkusu, getirilecek güvenlik tahditlerinin ABD tekellerini Çin karşısında geriye düşürmesi. Nitekim “yavaşlama” vaazı veren patronlar dahi “Çin öne geçerse felaket olur” diyerek sistemin asıl önceliğini ele veriyor. Pazar payı ve hegemonya hırsının hüküm sürdüğü bir dünyada, burjuva aktörlerin “küresel denetim” lafları ham hayalden ibarettir.
Çözüm: Sermayenin değil, işçi sınıfının denetimi
Kapitalizmin acımasız kâr mantığına ve çevreye devasa enerji/su tüketimiyle darbe vuran bu talan düzenine karşı sosyalistlerin tutumu nettir: Bilim ve teknoloji bir avuç tekelci patronun ya da emperyalist devletlerin silahı olamaz.
YZ, insanı kârdan üstün tutan bir düzende işten çıkarmaların sopası olmak yerine, angarya işleri ortadan kaldırıp çalışma saatlerini kısaltmak için kullanılabilir. Ancak bunun tek yolu, teknolojinin kaderini patronların insafına bırakmamak; bilim ve üretim araçları üzerinde işçi sınıfının demokratik denetimini kurmaktır.
Tehlikeli olan yapay zeka değil sermaye “zekasıdır”
– Yapay Zeka işyerinde çalışanları izlemek ve iş yükünü artırmak amacıyla kullanılıyor. Bu kitlesel işten çıkarmalara yol açma olasılığını içeriyor.
– İşçilere makinelerin “bilinç kazandığı” ve geçim kaynaklarını ellerinden aldığını söyleyen sermaye gruplarının abartılı iddialarına karşı mücadele çok önemli. Patronlar hedefledikleri işçi kıyımıyla ilgili kararları almak için bunu uygun bir bahane olarak kullanıyorlar.
– Yapay Zeka düşünmez, hissetmez, tahminlerde bulunur. Bu çok etkilidir ama sihirli bir makineyle karşı karşıya değiliz.
– Her yapay zeka sisteminin arkasında sistemin çıktılarını izleyen ve aşırı bir emek harcayarak yapay zekayı eğiten işçiler var.
– Çoğu zaman bu işler, daha düşük ücretlerin ve işçilerin hakları baskı altında olduğu için daha az korunduğu dünyanın çeşitli bölgelerine yaptırılmaktadır. İşçiler aslında yerini başkalarına kaptırmaktan ziyade, gözden uzak tutuluyorlar.
– Tipik bir veri merkezi 100.000 hanenin tükettiği kadar elektrik tüketir. Trump, Musk, Bezos, Open AI gibi zenginler ve şirketlerin çevre dostu iddialarına rağmen, veri merkezleri fosil yakıtlara bağımlıdır. Örneğin ABD’de ABD’de, OpenAI, Meta, Microsoft ve xAI tarafından kullanılacak 11 veri merkezinin o kadar çok gaz tüketmesi bekleniyor ki bu merkezlerin emisyonlarının Fas’ın toplam emisyonlarını aşacağı tahmin ediliyor.
– Örneğin Palantir adındaki ABD’li casusluk şirketi soykırımcı İsrail’e ve Trump’ın özel katiller ordusu gibi çalışan ICE’a gözetleme ekipmanı sağlıyor.
– Teknoloji tarafsız değildir. Teknolojiyi denetleyen küçük bir azınlık kapitalist egemen sınıf ise onların çıkarlarını ve onların değerlerini yansıtır.
– Şu anda bir yapay zeka silahlanma yarışının içindeyiz.
– Emperyalizm sadece bir devletin diğer devletler üzerinde hakimiyet kurması değildir. Doğrudan kapitalizmin bir ürünüdür. Yani emeğin sömürüsü dayanan ve rekabet halindeki sermayelerin birikim hırsı tarafından yönlendirilen bir sistemdir. Emperyalizmin modern hali kapitalizmin sermayenin daha az sayıda patronun elinde yoğunlaşması ve merkezileşmesi demektir. Büyük şirketlerle devletler bu aşamada iç içe geçerler.
– Yapay Zeka şirketleri rakiplerini bünyelerine katarak “iflas edemeyecek kadar büyük” hale gelen yapay zeka ve teknoloji devleri olan bu şirketlerdir.
– Google, kısa süre önce ürünlerinin silah üretiminde kullanılmasını engelleyen hükümleri kaldırdı. Artık ordunun, Gemini yapay zeka teknolojisini programlarına entegre etmesine izin veriyor. Google gibi benzer bir yasaklamaya maruz kalan OpenAI diğer teknoloji şirketleriyle beraber Savaş Bakanlığı ile dev anlaşmalar imzalıyor. 2018 yılında, 3.000’den fazla Google çalışanı, şirketin yapay zeka teknolojisini askeri insansız hava aracı görüntülerinin analizinde kullanmak üzere bir hükümet projesine dahil olmasına karşı bir dilekçe imzaladı.
