Aşağıda, sızan belgelerden elde edilen en kritik bulgular, iptal edilen projeler ve şirketin karar alma mekanizmalarına dair bir özet yer almaktadır.
- Kamusal söylem ve şirket içi gerçekler çelişkisi
BHP, kamuoyu önünde kendisini “yeşil dönüşümün öncüsü” olarak konumlandırmakta ve küresel emisyonlarını 2020 yılı seviyelerine kıyasla 2030 yılına kadar en az %30 oranında azaltmayı vadetmektedir. Hatta sızan haberlerin yayınlanmasından hemen önce şirket, emisyonlarını %36 oranında azalttığını iddia eden büyük bir gazete reklam kampanyası başlatmıştır.
Ancak sızan belgeler, madencilik operasyonlarının kalbi olan Batı Avustralya’daki (Pilbara bölgesi) demir cevheri sahalarında durumun çok farklı olduğunu göstermektedir:
- Yetersiz azaltım oranı: Belgeler, BHP’nin en çok emisyon üreten ve şirkete en çok kâr getiren Pilbara madenlerindeki emisyonların 2030 yılına kadar yalnızca yaklaşık %1 oranında azaltılabileceğini ortaya koymaktadır.
- Düşük başarı şansı: Mayıs 2025 tarihli bir şirket içi bilgi notunda, Pilbara bölgesinde 2050 yılına kadar “Net Sıfır” emisyona ulaşmayı öngören mevcut planın “başarı olasılığının düşük” olduğu açıkça itiraf edilmektedir.
- İptal edilen ve ertelenen “yeşil” yatırımlar
Şirket yönetim kurulu tarafından onaylanan ve bütçe ayrılan birçok büyük karbon azaltım ve yenilenebilir enerji projesi, arka planda sessizce rafa kaldırılmış veya ertelenmiştir:
- Jimblebar güneş ve batarya projesi (400 Milyon AUD): Jimblebar demir cevheri madenine kurulması planlanan ve yönetim kurulu onayından geçen 50 MW’lık güneş enerjisi santrali ile 20 MW’lık batarya depolama projesi, onaylandıktan kısa süre sonra “nakit önceliklendirme gereksinimleri” (bütçe kısıtlamaları) gerekçe gösterilerek durdurulmuştur. Projenin en erken 2031 yılına kadar askıya alındığı belgelenmiştir.
- 1.3 milyar dolarlık yenilenebilir enerji planı: Elektrikli kamyonları ve trenleri beslemek için tasarlanan devasa rüzgâr, güneş ve batarya altyapı projesi mevcut hâliyle iptal edilmiş ve bütçe planlaması 2031 sonrasına ertelenmiştir.
- Karbon azaltım tesisi iptali: Pilbara’da emisyonları doğrudan ve ciddi oranda düşürmesi planlanan büyük bir endüstriyel tesis projesi tamamen çöpe atılmıştır.
- Dizel bağımlılığına kilitlenme
BHP, kamuoyuna ağır vasıta filolarını elektrikli araçlarla değiştireceğini taahhüt etmesine rağmen, sızan belgelere göre fosil yakıt bağımlılığını uzun yıllar boyunca devam ettirecek satın almalar yapmıştır:
- Yeni dizel kamyon alımı: Fiyatların düşmesini fırsat bilen şirket, Jimblebar madeni için 62 adet yeni dizel kamyon satın almıştır. Bu hamle, söz konusu madendeki dizel kullanımını en az 2030’ların sonuna, hatta olasılıkla 2041 yılına kadar kilitlemiştir.
- Teknoloji bahanesi: Şirket içi yazışmalarda, elektrikli kamyon ve lokomotif teknolojilerinin ticari ölçekte henüz yetersiz olduğu savunulmuş; ancak çevre örgütleri bunun büyük yatırımlardan kaçınmak için bir “bahane” olarak kullanıldığını belirtmektedir.
- Devlet teşvikleri ve vergi indirimleri çelişkisi
Belgeler, Avustralya hükümetinin madencilik sektörüne sunduğu fosil yakıt teşviklerinin, BHP’nin yeşil dönüşüm kararlarını nasıl baltaladığını da deşifre etmektedir:
- Devasa akaryakıt teşviği: BHP, dizel yakıt kullanımı için Avustralya devletinden yılda yaklaşık 622 Milyon AUD tutarında “yakıt vergisi kredisi” (teşvik) almaktadır. Bunun 379 Milyon AUD’lik kısmı doğrudan Pilbara’daki demir madenlerine gitmektedir.
- Ekonomik engel: Şirket içi analizler, bu yüksek dizel sübvansiyonunun, sıfır emisyonlu elektrikli teknolojilere geçişin ekonomik cazibesini azalttığını ve dönüşümü yavaşlatmak için rasyonel bir gerekçe oluşturduğunu açıkça belirtmektedir.
- Şirket içi senaryolar: “Faaliyet lisansı” ve “itibar riski”
BHP Australia Başkanı Geraldine Slattery tarafından imzalanan 2023 tarihli bir belgede, “BHP’nin kamuoyu önündeki taahhütleriyle uyumlu, acil bir karbonsuzlaşma sürecinin, şirketin faaliyet gösterme, sürdürme ve büyüme lisansının temelini oluşturduğu” vurgulanmıştır. Buna rağmen üst düzey yöneticilere sunulan bilgi notlarında üç ana senaryo üzerinde durulmuştur:
- Planlanan dönüşümü ertelemek: Yatırımları 2030’ların sonrasına öteleyerek kısa vadeli nakit akışını korumak (Bu senaryo seçilmiştir).
- “Hiçbir şey yapmamak”: Bu seçeneğin, hissedarların ezici çoğunlukla desteklediği İklim Geçiş Planı’nı tamamen ihlal edeceği ve çok ciddi bir “itibar riski” doğuracağı belirtilmiştir.
- Alternatif yavaş patika: Karbon vergilerindeki olası değişiklikleri izleyerek adımları zamana yaymak.
Sonuç ve tepkiler
Sızıntı, Avustralya’da büyük bir siyasi tartışma başlatmıştır. Federal senatörler ve iklim aktivistleri, BHP’yi “yeşil boyama” yapmakla ve devletten yüz milyonlarca dolarlık dizel sübvansiyonu alırken iklim hedeflerini sabote etmekle suçlamaktadır. Uzmanlar, dünyanın en büyük madencisinin bu geri adımlarının, Avustralya’nın ulusal iklim hedeflerini (2030’a kadar emisyonları %43 azaltma taahhüdü) tehlikeye atabileceği uyarısında bulunmaktadır.
Kaynaklar ve Ek Okumalar
BHP Files sızıntısını ve belgelerin analizini detaylı olarak incelemek için aşağıdaki orijinal gazetecilik kaynaklarına göz atabilirsiniz:
- The Guardian Özel Dosya Serisi: The BHP files – Investigation Portfolio
- The Guardian Ana İnceleme Yazısı: Revealed: the internal BHP memo that slammed the brakes on world’s biggest miner’s climate push
- The Guardian Kapsamlı Haber Makalesi: World’s biggest miner BHP backtracks on climate action with key projects put on ice, leaked documents reveal
- ABC News (Four Corners) İnceleme Videosu: BHP internal documents at odds with government over climate targets | ABC NEWS
—
BHP kimdir?
BHP Group Limited (eski adıyla BHP Billiton), piyasa değeri ve gelir hacmi açısından dünyanın en büyük madencilik ve doğal kaynaklar şirketi konumundadır.
- Kuruluş ve merkez: 1885 yılında Avustralya’nın Broken Hill kasabasında gümüş, kurşun ve çinko madenciliğiyle kurulmuş olup, küresel merkezi günümüzde Melbourne, Avustralya’dadır.
- Faaliyet alanı: Dünya genelinde (başta Avustralya, Güney Amerika ve Kanada olmak üzere) 90’dan fazla lokasyonda faaliyet gösterir.
- Ana ürünler: Küresel sanayinin temel girdileri olan demir cevheri, bakır, koklaşabilir taş kömürü (çelik üretimi için), nikel ve potas üretir.
- Ekonomik güç: Yaklaşık 220 Milyar ABD dolarının üzerindeki piyasa değeriyle Avustralya borsasının en büyük şirketi olup, küresel emtia pazarlarında belirleyici bir aktördür. Bu devasa ölçeği nedeniyle iklim politikaları dünya genelinde yakından takip edilmektedir.
Hazırlayan: Ali Ekber
