“Biz dünyaya: ‘İşte gerçek budur, diz çökün!’ demiyoruz. Biz dünyaya yalnızca şunu gösteriyoruz: dünya aslında niçin mücadele ediyor ve bilinç, dünya istemese bile edinmek zorunda kalacağı bir şeydir.”
– Karl Marx, Arnold Ruge’ye Mektup (1843)
Marx ve Engels’in ortaya koyduğu düşünce sistemi hiçbir zaman dogmalar bütünü olmadı. Marksizm ayetleri ezberlenecek, cümleleri değişmeden tekrar edilecek bir kutsal kitap değildir. Tam tersine Marksizm, dünyayı anlamanın ve değiştirmenin bir yöntemi olarak doğdu. Marx ve Engels dünya görüşlerini diyalektik materyalizm üzerine kurdular. Bu yaklaşım, gerçekliği durağan ve değişmez bir yapı olarak değil, sürekli hareket halinde olan çelişkiler ve dönüşümler bütünü olarak kavrar. Doğa, toplum ve tarih kesintisiz bir devinim içindedir. Hiçbir toplumsal düzen, hiçbir düşünce sistemi ve hiçbir bilinç biçimi bu hareketten bağımsız değildir. Bu nedenle Marksizm, gerçekliği donmuş bir teori olarak değil, tarihsel süreç içinde sürekli sınanan ve gelişen bir düşünsel araç olarak ele alır. Marx ve Engels, işçi sınıfına yalnızca belirli sonuçlar sunmadılar; aynı zamanda dünyayı bu diyalektik yöntemle kavrama olanağını da sundular. Onların amacı hazır formüller dağıtmak değil, toplumsal mücadelelerin içinden öğrenebilen bir devrimci perspektif geliştirmekti.
Nitekim Marx’ın kendi teorik gelişimi de bu yöntemin somut bir örneğidir. Marx, birçok temel sonucunu soyut düşünceden değil, gerçek sınıf mücadelelerinin deneyiminden çıkarmıştır. 1871’deki Paris Komünü deneyimi bunun en çarpıcı örneğidir. Marx, işçi sınıfının devleti basitçe ele geçirip kullanamayacağını; onu parçalayarak yerine yeni bir siyasal iktidar biçimi kurması gerektiğini Parisli işçilerin deneyiminden öğrenmiştir. Bu nedenle Marksist teori, hareketten bağımsız olarak yazılmış kapalı bir doktrin değil, sınıf mücadelesinin canlı deneyimleri içinde gelişen bir düşünce sistemidir. Diyalektik materyalizm tam da bu noktada belirleyici bir rol oynar. Bu yöntem, insan bilincinin bile tarihsel koşullar içinde oluştuğunu ve değiştiğini kabul eder. Ne insan düşüncesi, ne toplumsal sistemler, ne doğa, ne de tarih bu hareketten bağımsızdır. Her şey karşıtlıkların mücadelesi içinde dönüşür ve yeni biçimler kazanır.
Marksizm sınıf mücadelesini canlı deneyiminden öğrenen, her tarihsel momentte somut koşulları analiz ederek kendini yenileyen devrimci bir yöntemdir. Bu yöntemin en güçlü tarihsel örneklerinden biri Vladimir İlyiç Lenin’in 1917’de kaleme aldığı Nisan Tezleri’dir. Nisan Tezleri yalnızca bir teorik metin değil, devrimci hareketin gerçek gelişiminden öğrenen Marksist yöntemin pratik bir ifadesidir. Aynı zamanda Bolşeviklerin Ekim Devrimi’ne giden stratejik yönelimini belirleyen tarihsel bir dönüm noktasıdır.
Lenin’in hareketten öğrenme yeteneği
1917 Şubat Devrimi Rusya’da çarlığı devirdiğinde ortaya çıkan siyasal tablo klasik devrim şemalarına uymayan bir durum yaratmıştı. Bir yanda burjuvazinin temsilcisi olan Geçici Hükümet, diğer yanda işçi ve askerlerin örgütlendiği Sovyetler vardı. Lenin bu özgün durumu açık biçimde ortaya koyuyordu. Ona göre devrim, klasik bir burjuva demokratik devrim çizgisinde ilerlemiyordu; yeni ve geçici bir siyasal yapı ortaya çıkmıştı. Lenin bu durumu şöyle tarif ediyordu:
“Tarihte bu görünüş altında kendini hiç göstermemiş bulunan bu son derece özgün durum, bir iki diktatörlük karışıklığına, bir iki diktatörlük karmasına yol açmıştır: burjuvazi diktatörlüğü ile proletarya ve köylülük diktatörlüğü.” Lenin Nisan Tezleri, Eriş Yayınları S.35
Bu durum Lenin’in ünlü “iktidar ikiliği” analizinin temelini oluşturuyordu. Devrim bir yandan burjuva hükümeti yaratmış, ama aynı anda işçi sınıfının kendi iktidar organlarını da doğurmuştu. Lenin bu çelişkili durumu devrimci stratejinin merkezine yerleştirdi.
Bu noktada Marksizmin hareketten öğrenme karakteri belirleyici hale geldi. Çünkü devrimci teori geçmişte formüle edilmiş şemalara mekanik biçimde uygulanamazdı. Lenin devrimin gerçek gelişiminden hareket ederek şu sonuca ulaşıyordu:
“Bugünkü Rusya’da özgün olan şey, proletaryanın bilinç ve örgütlenme düzeyinin yetersizliğinden ötürü, iktidarı burjuvaziye vermiş olan devrimin birinci aşamasından, iktidarı proletaryaya ve köylülüğün yoksul katlarına devredecek olan ikinci aşamasına geçiştir.” Lenin Nisan Tezleri, Eriş Yayınları S.10
Bu analiz, Bolşevik hareket içinde bile başlangıçta tartışmalıydı. Çünkü birçok sosyalist devrimin hâlâ “burjuva aşamasında” olduğunu ve işçi sınıfının iktidarı için erken olduğunu düşünüyordu. Lenin ise tam tersine, devrimin iç dinamiklerini analiz ederek işçi sınıfının iktidar perspektifini gündeme getirdi. Bu noktada Nisan Tezleri, yalnızca teorik bir değerlendirme değil, aynı zamanda bir stratejik müdahaleydi. Lenin’in 1917 Nisanındaki tezleri Pravda da Lenin’in imzası ile yayınlanmıştı. “Bütün İktidar Sovyetlere” ve “Geçici Hükumete Hayır” sloganlarıyla Bolşevik partide büyük bir değişim yaratmıştı. Bolşeviklerin büyük bir kısmı bu tezleri yenilip yutulamayacak şeyler olarak değerlendirmişlerdi. Aşamalı devrim dogmalarına büyük bir ket vurmuştu zira Nisan Tezleri.
Lenin’in Nisan Tezleri, Bolşevik Partinin önder kadrolarının büyük bir kısmı tarafından ilk anda reddedildi. Eski Bolşevikler Lenin’in görüşlerini ‘Troçkizm’ olarak nitelediler.( Troçki- Rus Devrimi Tarihi 1 Yazın Yayıncılık s.320
Troçki parti içinde Nisan Tezlerinin nasıl karşılandığını şöyle anlatıyor:
“(Nisan Tezlerinden bahsediyor) Üç hafta önce Kamanev geçici hükumet üzerine bir karara Menşevik ve Sosyal-Devrimcilerle birlikte aynı oyu vermekten “mutlu” olduğunu söylüyor ve Stalin Kadetlerle Bolşevikler arasında bir işbölümü kuramı geliştiriyordu. O günler ve o kuramlar ne kadar da geride kaldılar! Nisan günlerinden çıkardığı dersler Stalin, eski düşüncesini ihtiyatlı bir şekilde terk ederek, ilk kez geçici hükumet üzerine iyi niyetli bir ‘denetim’ kuramına karşı görüş belirtiyordu.”
Troçki- Rus Devrimi Tarihi 1 Yazın Yayıncılık s.354
Lenin’in vardığı sonuç açıktı: Sovyetler yalnızca mücadele organları değil, aynı zamanda yeni bir iktidar biçiminin çekirdeğiydi. Lenin’in perspektifine göre devrim ancak sovyetlerin iktidarı almasıyla tamamlanabilirdi. Bu nedenle Bolşevikler giderek daha açık biçimde şu fikri savunmaya başladılar:
“Binlerce kez söyledik ki, işçi ve asker vekilleri Sovyetleri bir güçtür, devrimin öncüsüdür, iktidarı alabilirler.” Lenin Nisan Tezleri, Eriş Yayınları S.180
Nisan Tezleri işte bu nedenle Ekim Devrimi’nin teorik ve politik temelini oluşturdu. Lenin, devrimci sürecin özgünlüğünü kavrayarak Bolşeviklerin yönelimini değiştirdi. Parti artık Geçici Hükümet’e yönelik her türlü desteği reddediyor ve iktidarın sovyetlere geçmesi için mücadele ediyordu. Aşamalı devrim dogması hareket içerisinde yok olmuştu. Artık proletaryanın devrim yapması için gelişmiş bir kapitalist ülkede harekete geçmesi gerektiği tezi tarihin karanlık sularına karışmıştı. Kendisini tam olarak bir sürekli devrime teslim etmişti.
Bu deneyim Marksizmin temel özelliğini gösterir: teori ile pratik arasındaki canlı ilişki. Marksizm devrimci hareketin dışından konuşan bir doktrin değildir. Tam tersine, hareketin deneyimi içinde gelişir. Lenin’in Nisan Tezleri bu yöntemin tarihsel bir ifadesidir.
