Adını; Orta Doğu’da yetişen ‘handal’ adındaki, dayanıklı ve acı bir bitkiden alan Hanzala. Annesinin adı ‘Nakba’. 10 yaşında doğmuş ve Filistin özgür olana dek 10 yaşında kalacak olan; gördüklerinden yorgun, sırtını döndüğü dünyaya küskün ancak barışın ve özgürlüğün geleceği günlere; eve, Filistin’e dönüşe dair umudunu hiç yitirmeyen ve yine ancak o zaman yüzünü dönüp Filistin’i, tüm dünyayı selamlayacak olan bir çocuk Hanzala.
İsrail Devleti’nin Filistin topraklarını işgal ettiği andan bugüne; 77 yıl boyunca, köyleri toprakları gasp edilerek göçe zorlanmış, mülteci kamplarında yaşamaya mahkum edilmiş, ayrımcılığa aşağılanmaya maruz bırakılmış, yıllar içerisinde defalarca, İsrail ve onun destekçisi emperyalist güçler tarafından, katliama soykırıma uğratılmış kadın, erkek, çocuk, Müslüman, Hıristiyan, Musevi..her bir acının tanığı, adeta gözlemcisidir Hanzala.
Onun izlediği; anahtarları boyunlarında, bir gün tekrar evlerine dönebilmek ümidiyle yurtlarından ayrılmak zorunda olan Filistinlilerin özlemidir. İsrail hapishanelerinde tutsak edilmiş bir Filistinliye, gözü yaşlı bir güvercinin vaat ettiği umuttur. Bir buldozerin toprağından söktüğü zeytin ağacını koruyan Filistinlinin toprağına bağlılığıdır. Hanzala, tüm bu olanlar karşısında sessiz, kayıtsız kalan Batı’yı; uluslararası konferansların, ‘barış süreçlerinde’ Filistin halkı adına karar vericilerin ve arap dünyasının ikiyüzlülüğünü; siyonist İsrail’i besleyen ABD’yi ve petrol ilişkileri üzerinden yürütülen politikaları da izler. Bu anlamda Hanzala, hem sömürgeci güçlere boyun eğmeğe direnen bir toplumun belleğini oluşturan, hem de ‘Olayları sadece siyasi, ekonomik, kültürel ve toplumsal boyutlarıyla değil aynı zamanda coğrafi olarak da analiz eden zeki bir tanık olarak karşımıza çıkar. Ayrıca direniş liderlerinin, Arap rejimlerinin, batılı politikacıların ve Siyonistlerin zihinlerindeki düşünceleri de takip eden entelektüel bir tanıktır’ der Muhammed al- Asaad. Karikatürist ve gazeteci Joe Sacco ise “Sessiz ama gözlemliyor ve okuyucuya, ne olup bittiğini bildiğini açıkça hissettiriyor. İkiyüzlülük olduğunu biliyor” demektedir.
‘O da tıpkı benim vatanımdan ayrıldığım yaşta ve evine dönene dek hep 10 yaşında kalacak, ancak döndüğü zaman büyümeye başlayacak. Doğa kanunları onun için geçerli değil, o bu konuda eşsiz bir durumda. Vatanına döndüğü zaman, her şey de normale dönecek. Ben onu fakir biri olarak takdim ettim ve bu acının sembolü olarak ona Hanzala adını verdim’ diyen Hanzala’nın yaratıcısı karikatürist Naji al-Ali; tıpkı kendisinin mülteci kamplarında tanık olduğu çocuklar gibi, kendisi gibi; yoksul, yalın ayak bir mülteci çocuğu olarak çizmiştir Hanzala’yı.
1936’da Filistin’in Celile kazasının Şecere köyünde dünyaya gelen Naji al-Ali, 12 yaşında Nakba’yı yaşamış, topraklarından sürülerek mülteci kamplarına sıkıştırılan yaklaşık 1 milyon Filistinliden biridir. Filistin’in süreç içerisinde maruz kaldığı haksızlık, onun politik eleştirel bir üslupla çizimlerine yön vermesine sebep olmuştur. Lübnan, Kuveyt ve Londra arasında mesleki yaşamını sürdüren Naji al-Ali, önce El-Seyassah gazetesinde, ardından El-Kabas gazetesinde çalışmış; Filistin davası etrafındaki siyaseti, Arap dünyasını ve Filistin söz konusu olduğunda uluslararası siyasetin ikiyüzlülüklerini hicveden 40.000’den fazla karikatür çizmiştir.
1982’deki Sabra ve Şatilla mülteci kamplarında yaklaşık 2000 Filistinlinin ölümüyle sonuçlanan katliama bizzat tanıklık eden, defalarca tutuklanıp ölüm tehditleri alan Naji al-Ali, 1987’de Londra’da uğradığı bir silahlı saldırı sonucu yaşamını kaybetmiştir.
Naji al-Ali’ nin, 1969’da yarattığı Handala, bugün hâlâ Filistin mücadelesinin ve işgale karşı direnişin sembolüdür. İsrail’in Gazze soykırımı, Hanzala’ya olan ilgiyi yeniden canlandırmış; küresel ölçekte, Filistin direnişini destekleyen aktivistler, eylem grupları, sosyal medya mecraları tarafından, eylem ve içeriklerin vazgeçilmez karakteri olarak kullanılmıştır.
İtalya’da bir grup sanatçı, Hanzala’ya güncel bir saygı duruşu niteliğindeki, kollektif bir çalışmanın ürünü olan bir poster hazırlamış, 80 sanatçının katılımıyla gerçekleştirilen poster sosyal medyada geniş kitlelere ulaşmış, sıklıkla kullanılmıştır.
Hanzala çizimi, özellikle İsrail’i Batı Şeria’dan ayıran duvar olmak üzere, sokak sanatında ve grafitilerde sıklıkla kullanılan ve yorumlanan bir özgürlük ve mücadele simgesidir.
Hanzala’nın yüzünü bir an önce dönmesi dileğiyle.
Nimet Yallıaltın
Faydalanılan Kaynaklar:
Naji al-Ali, Filistin Direnişinde Hanzala, Farabikitap, Editör: Peren Birsaygılı Mut
https://www.npr.org/2024/02/06/1228097975/handala-naji-al-ali-cartoon-palestinian-symbol
