Sıcaklık artık geleceğe yönelik bir iklim riski değil. Çoktan geldi bile.
Kıtalararası yüksek sıcaklıklar, aynı anda etki eden güçler tarafından daha da yükseltiliyor: insan kaynaklı ısınma, çok sıcak okyanuslar, kuru topraklar, yavaş hareket eden yüksek basınçlı hava sistemleri ve tropikal Pasifik’te gelişen El Niño koşulları.
El Niño, tropikal Pasifik’in bir bölümünün doğal olarak ısınarak dünya çapında hava modellerini değiştirebilen bir olgudur. İklim değişikliğinin nedeni değildir, ancak sera gazı kirliliği nedeniyle zaten ısınmış bir iklimde geliştiğinde, küresel sıcaklıklara ve bölgesel aşırılıklara ek bir ivme kazandırabilir.
Bilimsel veriler açık. Sera gazları temel sıcaklığı yükseltti, bu nedenle sıcak hava dalgaları artık daha sıcak bir başlangıç noktasından başlıyor. Rekor seviyedeki okyanus ısısı, iklim sistemine daha fazla enerji katıyor. Kuru toprak, ısıyı yoğunlaştırabilir, çünkü güneş enerjisinin daha azı topraktan ve bitkilerden suyu buharlaştırmaya giderken daha fazlası havayı ısıtmaya gider.
Hava koşulları, bu ısının nereye ineceğini belirler. Bir bölgenin üzerine yüksek basınç sistemi çöktüğünde “ısı kubbesi” oluşur. Hava alçalır, bulutlar bastırılır ve sıcaklıklar günlerce yükselebilir. Geceler de sıcak kaldığında tehlike artar, çünkü vücutlar, binalar ve altyapı çok az soğuma şansı bulur.
El Niño’nun etkileri bölgeye ve mevsime göre değiştiği için 2026’daki her sıcak hava dalgasını açıklayamaz. Ancak uzun vadeli ısınmaya ekleniyor ve bu kombinasyon, Asya, Avustralya ve Amerika kıtalarının bazı bölgeleri de dahil olmak üzere bazı bölgelerde daha aşırı sıcaklık, kuraklık veya şiddetli yağış riskini artırabilir.
Birleşik Krallık’ta, Kew Bahçeleri Mayıs sonlarında 35,1°C’ye ulaşarak, üst üste ikinci gün ulusal Mayıs ayı sıcaklık rekorunu geçici olarak kırdı. 2026’daki sıcak hava dalgasından önceki rekor, 1922 ve 1944 yıllarında kaydedilen 32,8°C idi.
Başka yerlerde de aynı durum gözlemleniyor. 2026 baharı, kayıtların tutulmaya başlandığı 1900’den bu yana Fransa’da kaydedilen en sıcak bahar oldu. Amerika Birleşik Devletleri’nde ise Mart 2026, bitişik ABD’nin aşağıdaki 48 eyalet) en sıcak Mart ayı olarak kaydedildi. Hindistan meteoroloji servisi, kuzey, orta ve doğu Hindistan’ın bazı bölgeleri için Temmuz başlarına kadar uzayan bir sıcak hava dalgası uyarısı yayınlarken, Çin Ulusal İklim Merkezi, özellikle güney Çin ve kuzeybatıdaki Sincan’da normalin üzerinde yaz sıcaklıkları öngördü. Avustralya’da ise Tazmanya, Victoria ve Yeni Güney Galler, kayıtlara geçen en sıcak on sonbahardan birini yaşadı.
Sıcak öldürür
Sıcak çoğu zaman belirgin bir hasar bırakmadan öldürür: Vücutları dayanabilecekleri sınırın ötesine iter.
Yüksek sıcaklıklar dehidrasyona, kalp yetmezliğine, böbrek hastalıklarının kötüleşmesine ve solunum yolu hastalıklarının şiddetlenmesine neden olabilir. Sıcaklık ayrıca ruh sağlığını etkileyebilir ve stresi artırabilir. Yaşlılar, bebekler, kronik hastalığı olanlar, açık havada çalışanlar ve yalnız yaşayanlar daha yüksek risk altında olanlar arasındadır .
Sıcak geceler, vücudun toparlanma şansının azalması nedeniyle sıcak hava dalgalarını daha tehlikeli hale getirir. Araştırmalar, yüksek gece sıcaklıklarını sıcağa bağlı ölümlerin artmasıyla ilişkilendirmiştir. Aşırı ısınmış bir yatak odasında, bakım evinde veya hastane koğuşunda, bu zorlanma saatlerce devam edebilir.
Sıcak havanın yol açtığı ölüm sayısı yüksek olmasına rağmen, genellikle hafife alınıyor çünkü sıcaklık tek başına ölüm nedeni olmaktan ziyade mevcut hastalıkları kötüleştirebiliyor. 2025 yılında yapılan bir Avrupa analizi, yalnızca 2024 yılında Avrupa’da 62.775 kişinin sıcaklıkla ilişkili nedenlerle hayatını kaybettiğini tahmin ediyor. Lancet Countdown raporları, yaşlılar arasında sıcaklıkla ilişkili ölümlerin keskin bir şekilde arttığını ve her yıl dünya genelinde yüz binlerce insanın sıcaklık nedeniyle hayatını kaybettiğini bildiriyor.
Sıcaklık, insanların bel bağladığı sistemler üzerinde de baskı oluşturuyor. Hastaneler daha hızlı doluyor. Bakımevlerinin soğutulması zorlaşıyor. Demiryolu hatları hasar görüyor. Yollar yumuşuyor. Nehirler ısınıyor ve su kalitesi düşüyor. İnsanlar vantilatör ve klima kullandıkça elektrik talebi artarken, düşük nehir akışları su kalitesini ve tedarikini etkileyebiliyor. Elektrik kesintisi soğutmayı, ulaşımı, su sistemlerini, dükkanları, hastaneleri ve iletişimi aksatabiliyor.
Sıcak hava dalgası sırasında neler işe yarar?
İnsanlar, özellikle kendilerini hasta hissetmeden önce harekete geçerlerse riski azaltabilirler. Vücudu erken dönemde serinletin: Düzenli olarak su için, gölgede kalın, serin duş alın ve cildinize ıslak bezler uygulayın. Kalp yetmezliği, böbrek hastalığı veya başka bir tıbbi durum nedeniyle sıvı alımını kısıtlaması söylenen kişiler, ne kadar sıvı tüketmeleri gerektiği konusunda doktor tavsiyelerine uymalıdırlar.
Mümkünse günün en sıcak saatlerinde dışarıda bulunmaktan kaçının. Açık havada çalışanlar, sporcular ve yürüyerek seyahat edenler özellikle korunmaya ihtiyaç duyarlar. Evlerin aşırı ısınmasını önlemek için içlerini serin tutun. Özellikle güneşe bakan pencerelerde, gün boyunca perdeleri veya panjurları kapatın. Gün batımından sonra dışarısı içeriden daha serinse pencereleri açın. Mümkün olan en serin odada uyuyun.
Yüksek risk altındaki kişileri kontrol edin. Suya, gölgeye, ilaçlara, yardım alabilecekleri bir yola ve evleri güvenli olmaktan çıkarsa gidebilecekleri daha serin bir yere sahipler mi? Bir kimse kafa karışıklığı yaşarsa, bayılırsa, nöbet geçirirse, yere yığılırsa, cildi çok ısınırsa, ateşi çok yükselirse veya daha serin bir yere götürülüp soğutulduktan sonra iyileşme göstermezse acil tıbbi yardım alın.
Eşitsizlik ve altyapı
Kişisel önlemler hayat kurtarır, ancak güvensiz konutları güvenli hale getiremez, kötü havalandırılan bir bakımevini soğutamaz veya çalışma koşullarında değişiklik yapılmadan açık havada çalışanları koruyamaz.
Sıcak riski eşitsizlikten etkilenir. Ağaçlara, yalıtıma, havalandırmaya, güvenli işlere, temiz suya veya uygun fiyatlı enerjiye sahip olmayan insanlar, maruz kalmaktan kaçınma, evlerini soğutma veya aşırı sıcaklardan sonra toparlanma konusunda daha az olanak sahibidir. Aynı durum ülkeler arasında da geçerlidir: İklim değişikliğine en az katkıda bulunan topluluklar, uyum sağlama, sağlık hizmetleri, altyapı ve afet müdahalesi için daha az kaynağa sahip oldukları için genellikle orantısız bir şekilde etkilenirler.
Sıcaklara uyum sağlamak kolektif bir çaba gerektiriyor: daha serin konutlar, gölgeli sokaklar, sıcağa dayanıklı hastaneler, güvenilir su sistemleri, emekçileri koruma önlemleri, halka açık serinleme alanları ve ihtiyaç duyan kişilere ulaşan erken uyarı sistemleri.
Sıcaklık ve kuraklık giderek daha çok birbirine bağlı acil durumlar haline geliyor. Sıcaklık, su ve elektrik talebini artırırken, kuraklık arzı azaltabiliyor. Birlikte ele alındığında, sağlık, ulaşım, gıda, su ve enerji alanlarında aksamalara yol açabiliyorlar. Su, sağlık, enerji ve iklim planlamasının birbirine bağlı olması gerekiyor, çünkü bir sistemdeki stres hızla diğerine yayılabilir.
Bir sonraki sıcak hava dalgası hava durumu olarak rapor edilecek. Ancak bu aynı zamanda konut, sağlık hizmetleri, altyapı ve kamu güvenliği açısından bir sınav olarak da anlaşılmalıdır. Daha sıcak bir dünya zaten burada. Şimdi soru şu: Hükümetler kaç tane sıcak hava kaynaklı ölümü ve sistem arızasını normal kabul etmeye hazır?
Ian Williams
Climate and Capitalism
